2026 మహాశివరాత్రి ముహూర్తాలు: నాలుగు జాముల పూజా విధానం మరియు విశిష్టతపై ప్రత్యేక కథనం.

భారతీయ ఆధ్యాత్మిక సంప్రదాయంలో అత్యంత పవిత్రమైన, శక్తివంతమైన రాత్రి ‘మహాశివరాత్రి’. సృష్టికర్త అయిన పరమేశ్వరుడిని ఆరాధించడానికి ఏడాదిలో లభించే అద్భుతమైన అవకాశం ఇది. 2026 ఫిబ్రవరి 15న రాబోతున్న ఈ పర్వదినం కేవలం ఒక పండుగ మాత్రమే కాదు, మానవ చేతనను ఉన్నత స్థితికి తీసుకెళ్లే ఒక ఆధ్యాత్మిక ప్రక్రియ. ఈ వ్యాసంలో మహాశివరాత్రి ప్రాముఖ్యత, ఉపవాస దీక్షా నియమాలు, మరియు దీనివల్ల కలిగే బహువిధ ప్రయోజనాల గురించి క్షుణ్ణంగా తెలుసుకుందాం.

1. మహాశివరాత్రి అంటే ఏమిటి? (The Essence of Mahashivratri)

శివరాత్రి అంటే ‘శివుని రాత్రి’. ప్రతి నెలా బహుళ పక్ష చతుర్దశి నాడు మాస శివరాత్రి వస్తుంది. కానీ మాఘ మాసంలో వచ్చే శివరాత్రిని ‘మహాశివరాత్రి’గా పిలుస్తారు. పురాణాల ప్రకారం దీనికి మూడు ప్రధాన కారణాలు ఉన్నాయి:

లింగోద్భవం: పరమశివుడు ఒక అనంతమైన జ్యోతిర్లింగ రూపంలో ఆవిర్భవించిన రోజు ఇది. బ్రహ్మ, విష్ణువుల మధ్య అహంకారం తలెత్తినప్పుడు, వారిని శాంతింపజేయడానికి శివుడు అగ్ని లింగ రూపంలో ప్రత్యక్షమయ్యాడు.
శివపార్వతుల కళ్యాణం: శివుడు (పురుషుడు) మరియు పార్వతి (ప్రకృతి) ఏకమైన రోజు. అంటే ఆత్మ మరియు శక్తి సమ్మేళనం చెందిన రోజుగా దీనిని పరిగణిస్తారు.
హాలాహల భక్షణం: క్షీరసాగర మథనంలో ఉద్భవించిన విషాన్ని లోక రక్షణ కోసం పరమశివుడు భక్షించి ‘నీలకంఠుడు’ అయిన రోజు.

2. ఉపవాసం: ఆధ్యాత్మిక మరియు ఆరోగ్య దృక్పథం (Fasting: Spiritual & Scientific View)

శివరాత్రి నాడు ఉపవాసం ఉండటం అనేది ఒక ప్రధాన నియమం. ‘ఉప’ అంటే దగ్గరగా, ‘వాసం’ అంటే ఉండటం. అంటే భగవంతునికి దగ్గరగా ఉండటమే ఉపవాసం.

ఉపవాస రకాలు (Types of Fasting):

నిర్జల ఉపవాసం: రోజంతా నీరు కూడా ముట్టకుండా ఉండే కఠినమైన దీక్ష. ఇది దృఢ సంకల్పం ఉన్నవారికి మాత్రమే సూచించదగినది.
ఫలాహారం: కేవలం పండ్లు, పాలు లేదా నీరు మాత్రమే తీసుకుంటూ చేసే ఉపవాసం.
ఏకభుక్తం: అనారోగ్య సమస్యలు ఉన్నవారు రాత్రిపూట ఒకసారి సాత్విక ఆహారం తీసుకుని ఉండటం.

శాస్త్రీయ ప్రయోజనాలు:

జీర్ణవ్యవస్థకు విశ్రాంతి: మన జీర్ణవ్యవస్థ నిరంతరం పనిచేస్తూ ఉంటుంది. ఒక రోజు ఉపవాసం ఉండటం వల్ల ప్రేగులు శుభ్రపడతాయి (Detoxification).
మెదడు పనితీరు: ఉపవాసం ఉన్నప్పుడు శరీరంలో ‘కీటోన్స్’ ఉత్పత్తి అవుతాయి. ఇవి మెదడు ఏకాగ్రతను పెంచుతాయి.
నియంత్రణ: మనస్సును, ఇంద్రియాలను అదుపులో ఉంచే శక్తి లభిస్తుంది.

3. జాగరణ: వెన్నెముక నిటారుగా ఉంచడం వెనుక రహస్యం (The Mystery of Jagaran)

మహాశివరాత్రి రాత్రిపూట నిద్రపోకుండా మేల్కొని ఉండటాన్ని ‘జాగరణ’ అంటారు. యోగ శాస్త్రం ప్రకారం, ఈ రాత్రి భూమి మీద శక్తి ప్రవాహం సహజంగానే పైకి (Upward movement of energy) ప్రవహిస్తుంది.

ఆధ్యాత్మిక వృద్ధి: రాత్రంతా వెన్నెముక నిటారుగా ఉంచి కూర్చోవడం వల్ల మనలోని ‘కుండలిని’ శక్తి సహస్రార చక్రానికి చేరువవుతుంది.
మౌనం: జాగరణ సమయంలో అనవసరమైన మాటలు తగ్గించి, మౌనంగా ఉంటూ ధ్యానం చేయడం వల్ల మానసిక ప్రశాంతత లభిస్తుంది.

4. పూజా విధానం – నాలుగు జాముల ప్రాశస్త్యం (Four Prahars of Puja)

శివరాత్రి రాత్రిని నాలుగు భాగాలుగా (జాములు) విభజించి పూజలు చేస్తారు:

మొదటి జాము (సాయంత్రం 6 – 9): పాలు, నెయ్యితో అభిషేకం. ఇది భౌతిక సుఖాలను ఇస్తుంది.
రెండవ జాము (రాత్రి 9 – 12): పెరుగుతో అభిషేకం. ఇది ఐశ్వర్యాన్ని, ఆరోగ్యాన్ని ప్రసాదిస్తుంది.
మూడవ జాము (అర్ధరాత్రి 12 – 3): తేనెతో అభిషేకం. దీనిని ‘నిశిత కాలం’ అంటారు. ఇది జ్ఞానాన్ని ఇస్తుంది.
నాలుగవ జాము (తెల్లవారుజామున 3 – 6): చెరకు రసం లేదా గంధపు నీటితో అభిషేకం. ఇది మోక్షానికి దారితీస్తుంది.

5. బిల్వదళం మరియు రుద్రాక్ష విశిష్టత (Bael Leaves & Rudraksha)

మారేడు ఆకు (Bilva Patra): “త్రిదళం త్రిగుణాకారం..” అని శాస్త్రం చెబుతోంది. మూడు దళాలు ఉన్న మారేడు ఆకును సమర్పించడం అంటే మనలోని సత్వ, రజో, తమో గుణాలను శివుడికి అర్పిస్తున్నట్లు భావం.
రుద్రాక్ష: శివుని కంటి నుండి రాలిన అశ్రు బిందువులే రుద్రాక్షలు. వీటిని ధరించడం వల్ల రక్తపోటు నియంత్రించబడుతుంది మరియు ప్రతికూల శక్తుల నుండి రక్షణ లభిస్తుంది.

6. పంచాక్షరీ మంత్రం: ‘ఓం నమశ్శివాయ’ (The Power of Chanting)

ఈ రాత్రి కోట్లాది సార్లు ‘ఓం నమశ్శివాయ’ అని జపించడం వల్ల కలిగే ప్రకంపనలు (Vibrations) మన శరీరంలోని నాడీ వ్యవస్థను ఉత్తేజపరుస్తాయి. ‘న-మ-శి-వా-య’ అనే ఐదు అక్షరాలు పంచభూతాలను (భూమి, నీరు, అగ్ని, వాయువు, ఆకాశం) సూచిస్తాయి.

7. 2026 మహాశివరాత్రి పర్వదినం ప్రత్యేకత

2026 ఫిబ్రవరి 15 ఆదివారం రావడం వల్ల, భానువారం మరియు శివారాధన కలయిక ఆరోగ్యానికి చాలా మంచిది. ఆదివారం సూర్యుడికి సంకేతం, శివుడు జ్యోతిస్వరూపుడు. కాబట్టి ఈ ఏడాది శివరాత్రి ఆచరించడం వల్ల దీర్ఘకాలిక అనారోగ్య సమస్యల నుండి విముక్తి కలుగుతుందని పండితుల అంచనా.

8. ఉపవాస విరమణ (Parana) నియమాలు

మరుసటి రోజు (ఫిబ్రవరి 16) తెల్లవారుజామున స్నానం చేసి, శివ దర్శనం చేసుకున్న తర్వాతే ఉపవాసం విరమించాలి.

తేలికపాటి ఆహారం (పెరుగు అన్నం లేదా పండ్లు) తీసుకోవాలి.
ఒకేసారి భారీగా భోజనం చేయడం ఆరోగ్యానికి హానికరం.

ముగింపు (Conclusion)

మహాశివరాత్రి అంటే కేవలం ఒక ఆచారం కాదు, అది మన ఆత్మను శుద్ధి చేసుకునే ఒక మహత్తర అవకాశం. భక్తితో శివుని కొలిచే వారికి మానసిక దృఢత్వం, కార్యసిద్ధి కలుగుతాయి. ఈ 2026 మహాశివరాత్రి అందరి జీవితాల్లో సరికొత్త వెలుగులు నింపాలని కోరుకుందాం.